सुनसरी । तीन वर्ष मलेसियामा श्रम गरेर स्वदेश फर्किएका बराहक्षेत्र नगरपालिका–६ श्रीलङ्का टप्पुका राकेशकुमार महतो अहिले व्यावसायिक तरकारीखेतीमा रमाइरहेका छन् । विदेशमा पसिना बगाउँदा अपेक्षित आम्दानी गर्न नसकेका महतोले स्वदेश फर्किएपछि कृषि पेसाबाट आम्दानीसँगै सन्तुष्टि पनि पाउन थालेका छन् ।
महतोले यसअघि आफ्नै चार बिघा जग्गामा धान, मकै र विभिन्न तरकारीखेती गर्दै आएका थिए । तर, सप्तकोशी नदीको निरन्तर कटानका कारण खेतीयोग्य जमिन बग्दै गएपछि अहिले उनी अरूको जग्गा भाडामा लिएर कृषि कर्म गरिरहेका छन् ।
हाल उनले करिब १० कट्ठा जग्गा भाडामा लिएर गोलभेँडा, बोडी, साग, भिन्डीलगायत मौसमी तरकारी लगाएका छन् । त्यसमध्ये आठ कट्ठामा मल्चिङ प्रविधिबाट गोलभेँडाखेती गरेका छन् भने बाँकी क्षेत्रमा अन्य मौसमी तरकारी लगाएका छन् ।
“पहिला करिब चार बिघा जग्गा थियो । सबै सप्तकोशी नदीले कटान गरेर लग्यो । अहिले आफ्नो जग्गा छैन, अरूको जग्गा भाडामा लिएर तरकारीखेती गरेको छु,” महतोले भने, “अहिले खेतीमा आफैँ काम गर्छु, श्रीमतीले पनि सहयोग गर्नुहुन्छ । मुख्य सिजनमा आवश्यक परे मजदुर लगाउँछु ।”
उनका अनुसार बीउ, मल, औषधि र मजदुरीमा वर्षमा करिब रु दुई लाख खर्च हुन्छ । खर्च कटाएर वार्षिक रु सात लाखसम्म आम्दानी हुने गरेको उनले बताए । “यही आम्दानीले घरपरिवार धानेको छु,” उनले भने ।
कृषिबाट भएको आम्दानीले घरखर्चसँगै तीन छोराछोरीको पढाइ तथा दैनिक आवश्यकतासमेत पूरा हुँदै आएको महतोले बताए । उत्पादित तरकारी बिक्री गर्न भने उनलाई बजारको समस्या छैन । धनकुटा, धरान, उदयपुर, इनरुवालगायत स्थानका व्यापारी खेतमै पुगेर गोलभेँडा तथा अन्य तरकारी खरिद गरी लैजाने गरेका छन् ।
गोलभेँडाबाट तुलनात्मक रूपमा राम्रो आम्दानी हुने भएपछि महतोले अन्य तरकारीभन्दा यसलाई प्राथमिकता दिएका छन् । सिजनअनुसार मूल्यमा उतारचढाव हुने भए पनि राम्रो मूल्य पाएका बेला गोलभेँडाबाट आकर्षक आम्दानी हुने उनको अनुभव छ ।
उनका अनुसार अहिले खेतबाटै गोलभेँडा प्रतिकिलो रु ४० सम्ममा बिक्री हुने गरेको छ । कात्तिक–मङ्सिरमा राम्रो मूल्य पाउँदा प्रतिकिलो रु ८० देखि ८५ सम्म बिक्री हुने गरेको उनले बताए ।
“पहिला बारी धेरै हुँदा तरकारीखेतीसँगै गाईभैँसी पनि पाल्थेँ । कोशी कटानले खेतीयोग्य जमिन बगाएपछि पशुपालनका लागि चरनस्थलसमेत रहेन,” महतोले भने, “अहिले गाईभैँसी पाल्न छाडेको छु । तरकारीसँगै धान र मकैखेती गरेर जीविकोपार्जन गरिरहेको छु ।”
तर, कृषि कर्ममा लागेर आम्दानी गर्न थाले पनि सप्तकोशीको कटानले उनलाई सधैँ त्रसित बनाइरहेको छ । नदीले हरेक वर्ष जमिन कटान गर्दै गएपछि अहिले बसिरहेको सानो घर र टिनले बारेर बनाइएको कटेरोसमेत कुनै दिन बगाउने हो कि भन्ने चिन्ता उनलाई छ ।
“आफ्नै जग्गा भएको भए तरकारीखेतीबाट अझ राम्रो आम्दानी गर्न सकिन्थ्यो । अहिले खेती गर्न पनि आफ्नो जमिन छैन,” उनले दुःखेसो पोखे ।
बर्खा सुरु भएसँगै श्रीलङ्का टप्पुका बासिन्दामा बाढी र कटानको त्रास बढ्ने गरेको छ । खेतीयोग्य जमिन वर्षेनी साँघुरिँदै जानु, नदी बस्ती नजिकिँदै आउनु र जोखिम बढेपछि बस्ती नै छाडेर हिँड्नुपर्ने अवस्था दोहोरिनु यहाँका बासिन्दाका लागि बर्खायामको नियमित चिन्ताजस्तै बनेको छ ।
कृषि र पशुपालनबाट परिवारको गुजारा चलाउँदै आएका स्थानीयलाई हरेक वर्ष बाढी र कटानले आफ्नो मिहिनेत बगाइदिने हो कि भन्ने डर हुने गरेको छ । करिब तीन हजार जनसङ्ख्या रहेको श्रीलङ्का टप्पुका अधिकांश परिवारको जीविकोपार्जन कृषि तथा पशुपालनमा निर्भर छ । धान, मकै, गोलभेँडा तथा अन्य तरकारीखेती, पशुपालन र दुग्ध उत्पादन यहाँको ग्रामीण अर्थतन्त्रका प्रमुख आधार हुन् ।
