कास्की । माछापुच्छ्रे गाउँपालिका–३ घाचोकबाट मात्रै दैनिक करिब तीन हजार लिटर दूध पोखरा बजारमा आपूर्ति हुने गरेको छ । पछिल्लो समय वडामा तीनवटा दूध सङ्कलन केन्द्र सञ्चालनमा आएपछि व्यावसायिक पशुपालनतर्फ किसानको आकर्षण बढेको हो ।
पछिल्लो पाँच वर्षमा घाचोकमा व्यावसायिक पशुपालन फस्टाउँदै गएको छ । गाउँका अधिकांश घरधुरीले गाईपालन सुरु गरी दूध बिक्री गर्न थालेका छन् ।
सरकारले दूध उत्पादनका आधारमा किसानलाई प्रतिलिटर पाँच रुपैयाँ अनुदान दिन थालेपछि व्यावसायिक दूध उत्पादनमा वृद्धि भएको स्थानीय किसान गोपाल पोखरेलले बताए । उनका अनुसार उत्पादनमा आधारित अनुदानले किसानलाई राहत पुगे पनि चोक्कर, पराललगायत पशु आहाराको मूल्य बढेकाले दूधको मूल्य अझै उत्पादन लागतअनुसार पर्याप्त नभएको अवस्था छ ।
‘सरकारले दूध उत्पादनका आधारमा अनुदान रकम दिएपछि किसानलाई राहत भएको छ । गाउँमा पशुपालनको लहर नै चलेको छ’, पोखरेलले भने, ‘तर पशु आहाराको मूल्य बढेकाले दूधको मूल्य पनि समयअनुसार वृद्धि गर्न आवश्यक छ ।’
भेटेरिनरी अस्पताल तथा पशु सेवा कार्यालय कास्कीले जिल्लामा दूध उत्पादनमा आधारित प्रोत्साहन कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएको छ । कार्यक्रममार्फत दूध उत्पादन गर्ने किसानलाई उत्पादनका आधारमा सिधै नगद अनुदान उपलब्ध गराइन्छ ।
कार्यालयका प्रमुख डा. गृष्म न्यौपानेका अनुसार गत आर्थिक वर्षमा उक्त कार्यक्रमअन्तर्गत किसानलाई दुई करोड २० लाख रुपैयाँ प्रोत्साहन अनुदान वितरण गरिएको थियो । सो वर्ष ४४ लाख लिटर दूधका लागि अनुदान प्रदान गरिएको उनले जानकारी दिए ।
दूध उत्पादन, सङ्कलन तथा औपचारिक बजारीकरणमा आबद्ध सहकारी संस्था तथा सङ्कलन केन्द्रमार्फत किसानले सरकारको अनुदान प्राप्त गर्दै आएका छन् ।
‘दूधमा उत्पादनमा आधारित प्रोत्साहन कार्यक्रम अत्यन्त प्रभावकारी छ । यसबाट किसान दूध उत्पादन र औपचारिक बजारीकरणमा आबद्ध हुन प्रोत्साहित हुनुभएको छ’, न्यौपानेले भने ।
कार्यालयका अनुसार गत वर्ष २७ वटा दूध सङ्कलन संस्था तथा केन्द्रमार्फत वार्षिक ६९ लाख २३ हजार ७०० लिटर दूध सङ्कलन भएको थियो । सो प्रणालीमा आठ हजार ५० जना किसान आबद्ध रहेको कार्यालयले जनाएको छ ।
दूध उत्पादन बढाउन प्रतिलिटरका आधारमा प्रोत्साहन दिने कार्यक्रमले किसानलाई औपचारिक बजारसँग जोड्नसमेत सहयोग पुगेको कार्यालयको भनाइ छ । उत्पादनमा आधारित अनुदानसँगै पाडी तथा बाछी हुर्काउने प्रोत्साहन कार्यक्रम पनि सञ्चालन गरिएको छ ।
कार्यक्रमअन्तर्गत कोरली पाडी र कोरली बाछी हुर्काउन किसानलाई प्रतिगोटा १० हजार रुपैयाँ अनुदान दिने गरिएको छ । गत वर्ष यस कार्यक्रमबाट ९९ कोरली पाडी र ३५५ बाछी हुर्किएर माउ बन्न योग्य भएका थिए । यसबाट जिल्लामा दूधालु पशुको सङ्ख्या ४५४ ले वृद्धि भएको र चालु वर्ष करिब १२ लाख लिटर थप दूध उत्पादन हुने अनुमान कार्यालयको छ ।
भेटेरिनरी अस्पताल तथा पशु सेवा कार्यालयका अनुसार कास्कीमा कुल एक लाख २० हजार ५७२ घरपरिवार रहेका छन् । तीमध्ये ५२ हजार ३२३ परिवार पशुपालनमा आबद्ध छन् ।
